سایت رسمی سازمان اقتصادی کوثر

تاریخ انتشار: ۲۳:۳۴ - ۰۴ شهريور ۱۳۹۶
کد خبر: ۳۵۲ | تعداد بازدید: ۵۵۰
پرونده «سلطان‌صحرا»/گفتگوی تفصیلی با یاسر ترابی

«شتر داری مدرن» ایران پا می‌گیرد

محمدیاسر ترابی، مسئول پروژه «تولید صنعتی دام سبک و شتر» در هلدینگ کشاورزی کوثر، در این گفتگوی خواندنی ضرورتهای روش تولید صنعتی شتر را تشریح کرد.

به گزارش سازمان اقتصادی کوثر، محمدیاسر ترابی، متولد 1365، دانش‌آموخته کارشناسی ارشد کشاورزی از دانشگاه تهران، فرزند شهید رجبعلی ترابی، با اصالت همدانی و مسئول دامهای سبک در هلدینگ کشاورزی کوثر است. او چند سال مسئولیت بسیج دانشجویی دانشگاه را برعهده داشته و جزو جوانانی است که کار جهادی را در مناطق مختلف، ازجمله بازفت چهارمحال و بختیاری، قلعه‌گنج کرمان، دیواندره کردستان، سردشت آذربایجان غربی، قوشخانه و آشخانه خراسانی شمالی و مناطقی از خراسان جنوبی تجربه کرده است.

محمدیاسر به‌واسطه شرکت در اردوهای جهادی تأییدیه‌ای از رهبر فرزانه انقلاب دارد که مدال افتخاری بر سینه اوست. او در سال 91 در دیدار دانشجویان با رهبر انقلاب، به‌عنوان نماینده اردوهای جهادی چند دقیقه‌ای درخصوص مناطق محروم صحبت کرد. رهبر انقلاب پس از پایان صحبتها، فرمودند:

«این جوان محترمی که آمدند راجع به مسئله‌ نگاه اقتصادىِ عدالت‌محور مطالبی را گفتند، ایشان جزو مجموعه اردوهای جهادی هستند. خب، قضیه روشن شد. وقتی کسی جزو اردوهای جهادی است، به مناطق محروم سرکشی می‌کند، واقعیتها را به چشم می‌بیند، طبعاً تفکر پیگیری اقتصاد عدالت‌محور در او این‌گونه زنده می‌شود؛ این برای همه‌ ما درس است. باید با قشرهای مختلف جامعه مرتبط شد تا مسائل آنها را لمس کرد؛ این در تصمیم‌گیری ما، در نگاه ما به مسائل گوناگون کشور اثر می‌گذارد.»

آنچنان که خواهیم دید نقش‌آفرینی او در راه‌اندازی خط پرورش صنعتی شتر باکیفیت در کشور، یک کار ریشه‌ای، بنیانی و خط‌شکن، برای محرومیت‌زدایی و اصلاح سبد غذایی مردم کشور است. مشروح این گفتگو در حالی پیش روی خوانندگان قرار دارد که ترابی، در لباس احرام مشغول آماده شدن برای مناسک حج است.

* * * * * * * *

س: من آمارهای فائو را نگاه می‌کردم، میزان مصرف گوشت شتر در میان سایر گوشتها در جهان بسیار کم است، در حد دو سه درصد. چه شد که شما به فکر پرورش شتر افتادید؟

ترابی: شروع ماجرا این است که همه دائماً می‌گوییم اقتصاد مقاومتی؛ ما معتقدیم شتر عینیت اقتصاد مقاومتی است، که حالا توضیح می‌دهم. از طرف دیگر سالیان سال است که از کشورهای مختلف گوشت وارد می‌کنیم، چرا برای آنها می‌صرفد و برای ما نمی‌صرفد؟ برای اینکه آنها با 1400 میلیمتر بارندگی سالانه، مراتع سرسبز دارند؛ گاوها همیشه در این مراتع رها هستند. با کمترین رسیدگی بعد از یک دوره زمانی مشخص، قیفهایی ایجاد می‌کنند و آن گوساله‌هایی که درشت‌تر است را جمع می‌کنند و برای کشتار می‌فرستند. خب، کشور ما قطعاً این قابلیت را ندارد و اقلیم ما این اجازه را نمی‌دهد، و این تصور که کشور ما در گوشت قرمز بخواهد با کشورهایی مانند نیوزلند و اروپا رقابت کنند، درست نیست.

حالا در نگاه به درون به این نگاه کردیم که مطابق آمارهای رسمی فائو، جمعیت شتر ایران در سال 1961 میلادی (دهه 1330 شمسی) 300 هزار نفر بوده که در یک بازه 10 ساله به یک سوم کاهش پیدا کرده و به 100 هزار نفر رسیده است. البته می‌گویند این قطعاً هدفمند بوده و اغراض سیاسی و امنیتی پشت ان بوده است.

س: چطور این اتفاق می‌افتد که طی یک دهه یک صنعت مهم از بین می‌رود یا اینقدر کم‌رمق می‌شود؟

ترابی: این کاهش دو علت اساسی و فنی دارد؛ یک علت اجتماعی است؛ در گذشته از شتر استفاده‌های مختلفی می‌شده، مثلاً برای باربری و غیره، با رونق حمل و نقل مدرن شتر یکی از مهمترین کاربری‌هایش را از دست داده است. ساربانها که تجار را از قاره‌ای به قاره دیگر می‌بردند کارشان کساد شد. دوم اینکه در این فاصله قیمت گوشت به یکباره بالا رفت، و برای کشتار طمع ایجاد کرد.

این شد که جمعیت شتر ما رسید به یک سوم و حتی برخی گونه‌های این شترها در ایران دارد از بین می‌رود، اما نه صدا از محیط‌زیست درمی‌آید، نه کشاورزی، نه بودجه‌ای برای حفظ آن گذاشته می‌شود، نه کسی حتی از آن صحبت می‌کند.

س: ظاهراً نوع پرورش شتر خاص است. اگر ممکن است در این زمینه کمی توضیح بفرمایید.

ترابی: در کشور ما تقریباً 90 میلیون هکتار بیش از نیمی از مساحت کشور - زمین مرتعی وجود دارد که در آن کِشتی انجام نمی‌گیرد. از این میزان حدود 10 درصد پوشش گیاهی خوب دارد، 41 درصد وضعیت متوسط دارند، و 48 درصد وضعیت ضعیف دارند، یعنی حدود 45 میلیون هکتار از این مراتع ضعیف هستند. در این 45 میلیون هکتار عموماً گیاهان شورپسند رشد می‌کنند؛ به عبارت بهتر 10 استان هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان، کرمان، یزد، خراسانات، سمنان، اصفهان و یزد 10 استان کشور هستند که علوفه‌هایی در آنها رشد می‌کند که شتر برای مصرف آنها هیچ رقیبی ندارد؛ یعنی هیچ حیوان دیگری جز شتر آنها را نمی‌خورد.

س: پرورش شتر در این 10 استان بصرفه است؟

ترابی: پرورش شترها در مراتع به این‌صورت است که پاییز در مراتع رها می‌شود، زایش انجام می‌دهد و در فصل بهار، حدود خرداد وقتی گرما فشار می‌آورد برای آب می‌آیند؛ یعنی در این 7 تا 8 ماه رسیدگی خاصی ندارند. سر حوضچه آب عموماً شترهای مادر مُهر دارند، مثلاً فلان ساربان مُهرش را می‌بیند و بچه را هم کنار مادر می‌بیند. ساربانها شترهایشان را مهر می‌زنند و بعد از جداسازی باز تعدادی را رها می‌کنند.

بنابراین خلقت این حیوان طوری است که بین 7 تا 12 روز نیاز به آب ندارد، و همین باعث شده هر شتر در فصل گرم کمی آبدهی بخواهد و همین، هیچ نگهداری نمی‌خواهد؛ نیمه دوم سال که اصلاً همان را هم نمی‌خواهد؛ چون از آب همان علف تر استفاده می‌کند و آب بدنش را تأمین می‌کند؛ در تابستان که علوفه کمیاب است از کوهانش استفاده می‌کند و باز نگهداری نمی‌خواهد.

هر 15 تا 18 ماه در سیستم مرتعی یک بچه می‌دهد؛ 30 سال عمر مفید دارد؛ در عمر مفیدش 17 تا 18 بچه می‌دهد؛ یعنی یک نفر که 400 نفر شتر رها در بیابان دارد و کارش فقط مهر زدن است 150 بچه در سال بدست می‌آورد و می‌فروشد. خب؛ شما در این 10 استان برای اشتغال بهتر از این موارد می‌خواهی چه کنی؟

از طرفی اگر این جمعیت را توسعه دهی بخش قابل توجهی از گوشت وارداتی را می‌توانی جایگزین کنی. هر یک حیوان 200 کیلو لاشه دارد.

از طرف دیگر در قرآن می‌بینی چندین آیه درباره شتر نازل شده است؟

س: گیر کار کجاست که به این سمت نمی‌رویم؟

ترابی: کار متولی ندارد.

س: مثلاً بازار دارد؟

ترابی: الآن شتری که ما داریم از افغانستان و پاکستان قاچاقی وارد می‌کنیم و بعد پروار می‌کنیم، با کیفیت نیست؛ پیر است، به همین دلیل گوشتش هم بو می‌دهد و هم سفت است؛ شما بده شتر جوان را کشتار کنند، اصلاً چربی ندارد، خیلی بهتر از گوشت گوساله است؛ سفت نیست. گوشت شتری که عمری را در بیابان گذرانده سفت است نه بچه شتر. گوشت این، لطیفتر از گوشت گوساله است.

اصلاً بیاییم بدبینانه‌ترین حالات را در نظر بگیریم؛ فرض کنیم بازار ندارد؛ وقتی اینجا گوشت گوساله 38 تا 40 هزار تومان است، گوسفندی 50 تومان است، گوشت شتر را بده 30 هزار تومان، که قشر ضعیف برای گوشت قرمزش نمانَد. چقدر مصرف مرغ اضافه شده؛ چون مردم توان خرید گوشت قرمز ندارند.

س: طبق آمارهای رسمی مصرف گوشت مرغ در این 10 تا 15 سال اخیر دو برابر شده و از سرانه 14 به 26 کیلو رسیده است.

ترابی: خب؛ با این شرایط طی نسلها در استحکام بدنی، هوش، سلامت و ... به مشکل خواهیم خورد، حالا نمی‌خواهیم وارد این موضوع بشویم.

پس یک بحث این است که 50 میلیون هکتار زمین یعنی یک چهارم سطح کشور، مناسب حیوانی است که دراین مراتع هیچ رقیبی ندارد.

س: این مراتع برای چند نفر شتر را کفاف می دهد؟

ترابی: 800 تا 900 هزار نفر.

س: بعد از دو دهه باز نمی‌گویند مراتع را نابود کردید؟

ترابی: در بحث مراتع، مراتع دو دلیل دارد که نابود می‌شوند، یکی چرای بی‌رویه و دیگری عدم چرا؛ مرتع و حیوان باید در یک تناسبی با هم وجود داشته باشد. مراتع غنی مثلاً در هر هکتار 10 رأس، و مراتع فقیر یک رأس. باید در آنها چرا وجود داشته باشد، اگر حیوان نباشد ممکن است اصلاً آن مرتع از بین برود؛ حیوان و مرتع همزیستی مسالمت‌آمیز دارند.

س: یک سؤال دیگر؛ از خلق و خوی ساربان‌ها کمی بگویید.

ترابی: ساربانها انسانهای خاصی هستند؛ خیلی دیدنی است؛ خلق و خوی بادیه‌نشینها از قدیم همین بوده؛ اگر دوست دارید واقعاً، بیایید برویم و ببینیم؛ شترها وقتی دنبال آب می‌آیند، گاهی شترهای غریبه هم آنجا وجود دارد؛ ساربانها مال مردم را برمی‌گردانند؛ دزدی در آن سیستم وجود ندارد.

الآن دیگر این فرهنگ در حال مضمحل شدن است؛ پسر ساربان فوق‌لیسانس تاریخ اسلام و کتابداری و روانشاناسی و حسابداری خوانده؛ دیگر به کار به این سختی تن نمی‌دهد.

س: آیا این شغل را برای مردمی با اقتضائات امروز مناسب می‌دانید؟

ترابی: در استانهایی که این قابلیت را دارند، مردم در اشتغال و نان شب‌شان مشکل دارند، بروید نهبندان و قلعه‌گنج و زابل و زاهدان و طبس را ببینید؛ مردم برای بدیهیات زندگی بحران دارند. اتفاقاً این مناطق، مساعدترین نواحی برای شترداری است؛ درد است دیگر ... استانهای محروم ما عموماً برای پرورش شتر مناسب‌اند، باید به این شیوه روی بیاوریم، نه اینکه برویم برای مردم حمام و درمانگاه بسازیم؛ البته آن هم جای خود ولی باید بصورت زیربنایی مشکل اقتصادی‌شان را حل کنیم.

س: گوشت شتر یا شیر شتر نسبت به سایر گوشتها بهتر است یا بدتر؟

ترابی: گوشت شتر آهن بالاتری دارد و آزمایش و ثابت شده گوشت شتر جوان کاملاً مشابه گوشت بره است. نکته دیگر اینکه در بیابان هیچگونه سم و کود مصرف نمی‌شود؛ بنابراین این گوشت کاملاً ارگانیک است؛ اگر بخواهید گوشتی را بشناسید که هیچ انباشت سرب و سموم در آن وجود ندارد، گوشت شتر است؛ ثالثاً در قرآن درباره آن سفارش شده است؛ پروتئین بالا، کلسترول پایین ... شتر دامی است که در کویر واکسیناسیونش نمی‌کنند؛ چون خودش مقاوم است.

به گفته فائو شیر شتر هم دارو است. برای افزایش انسولین خون مفید است؛ شیر شتر عوامل آنتی باکتریال دارد، حتی نیاز نیست آن را در یخچال نگهداری کنید. می‌دوشی می‌گذاری کنار 4 هفته می‌ماند، بعد از آن هم شیر کهنه اضافه می‌کنید و به دوغ تبدیل می‌شود و باز هم می‌ماند. این دوغ و شیر برای دیابتیها مفید است؛ بخاطر گلوکز پایینتر برای کسانی که حساس هستند مفید است و توصیه می‌شود.

س: سازمان اقتصادی کوثر با چه هدفی به این سمت رفته است؟ آیا گله‌داری در مرتع مد نظر شماست؟

ترابی: خیر؛ ما تشکیل هسته ژنتیکی را هدفگذاری کرده‌ایم. در این مسیر هم تلاش می‌کنیم عملکرد حیوانها بهتر شود. ما دنبال این هستیم که سیستم صنعتی را راه بیندازیم؛ دنبال ایجاد یک هسته ژنتیکی قوی هستیم که روزی 10 کیلو شیر و سالی یک بچه بدهد؛ بلوغش را بیاوریم پایینتر؛ مثلاً شتر در4 تا 5 سالگی به بلوغ می‌رسد؛ با بحثهای تغذیه‌ای تلاش می‌کنیم به سه سالگی برسد؛ شترهای نر در سه سالگی کشتار می‌شوند؛ ما داریم تلاش می‌کنیم ببینیم در یک سالگی می‌شود؟

بحث تولید صنعتی در کشورهای دیکر خیلی حدی است؛ فائو، شیر شتر را طلای سفید نامیده؛ امریکایی‌ها بشدت دارند از عربها شیر می‌برند؛ کشورهای اروپایی در امارات و قطر فارمهای صنعتی ایجاد کرده‌اند و روزانه شیر با تناژ بالا با هواپیما به اروپا منتقل می‌شود.

س: چرا در خود اروپا پرورش نمی‌دهند؟

ترابی: شاید شرایطشان مناسب نیست؛ شاید هم در آینده این کار را بکنند؛ منتظر نمی‌مانند که.

س: ما تولید صنعتی داریم؟

ترابی: خیلی محدود؛ در سمنان سایت صنعتی شیرواری داریم که فله می‌فروشد؛ شترهای ترکمن، در سمنان، جنوب و رامین و قم هم داریم

س: یعنی اینقدر محدود است؟

ترابی: بله، هیچ کاری نشده؛ شیخ زاید یا محمد بن رشید آل مکتوم امیر امارات و پسرانش در امارات؛ ببینید در برهوت چه کرده‌اند؛ من می‌گویم دیر نشده است؛ اگر هزینه کنیم و متخصص داشته باشیم می‌شود؛ اینها 50 سال تلاش کرده‌اند، ما زودتر می‌رسیم؛ بیزنس‌اش بسیار پر سود است.

انتهای پیام/*

عناوین مرتبط
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: